mrt 302015
 

De kern van het denken van Marx

De basis van het denken en het werk van Marx komt voort uit twee hoofdelementen:
1. Zijn opleiding en omgeving waarin in het bijzonder het werk van Hegel een belangrijke rol speelde. Hegel is een van de belangrijkste denkers van de Verlichting. Zijn concept van de dialectiek was een doorbraak in het menselijk denken en legde de weg open naar denkmethoden die meer systeem gericht zijn. In de huidige tijd is dit heel gewoon in het Westen en zijn er vele systemische benaderingen ontwikkeld op vele terreinen.
2. Zijn verwondering over en betrokkenheid met de arbeidersklasse die in zijn tijd in  West Europa voor het overgrote deel in bittere armoede leefde, vooral tijdens de crises die zich regelmatig voordoen. In zijn boek het Kapitaal zijn vele hoofdstukken hieraan gewijd. Deze beschrijvingen, gebaseerd op vele bronnen, vragen een sterke maag bij het lezen. En wat dat laatste betreft is er weinig veranderd als je kennis neemt van de schrijnende armoede in grote delen van vooral Afrika, maar ook op andere continenten.

De erfenis van Hegel

De mens realiseert alles, wonen, infrastructuur, producten etc. via de arbeid en betrekt alles wat daarvoor nodig is uit de natuur. Hegel ziet de mens als de vertegenwoordiger van God op aarde die de opdracht heeft de aarde te beheren en er iets goeds mee te doen. Dit laatste past goed in het Christelijk denken waarin o.a. aan de orde komt dat de mens zijn talenten moet aanwenden ten bate van het geheel.
Marx kijkt als navolger van Hegel naar de situatie waarin de arbeid terecht is gekomen, waarbij o.a. opvalt dat de mensen die de arbeid verrichten veelal worden uitgebuit en dat geld het centrale element in de economie lijkt te zijn geworden in plaats van de arbeid die levert waaraan de mens behoefte heeft.

Het werk van Marx

Zijn belangrijkste boek “het Kapitaal” is recent opnieuw uitgegeven ook in Nederland en dus weer ruimschoots voorradig. Dat is wat minder met zijn andere werk, maar hier brengt het internet een goed alternatief  (1), (2). Het werk van Marx bevat twee hoofdcomponenten: zijn wetenschappelijke werk en zijn politieke werk.

In zijn wetenschappelijke werk analyseert hij het kapitalistische arbeidsproces en onthult de reden waarom de producenten van alles de arbeidersklasse zo lijdt onder het arbeidsproces in plaats van daarvan te profiteren. Marx gaat in op alle belangrijke elementen uit het arbeidsproces, de natuur, de arbeid, de producten, de waardetheorie (o.a. het begrip meerwaarde wordt geïntroduceerd), de tendentieel dalende winstvoet etc..
Centraal is hier de uiteenzetting van Marx over de productie van goederen en de ruil. Bijvoorbeeld: de houthakker levert hout en de meubelmaker maakt er een tafel van:
p1 ↔ p2. Door hun producten te ruilen hebben ze allebei hout en een tafel. Dit proces is allang geleden vereenvoudigd en geoptimaliseerd door de uitvinding van het geld: p1 ↔ geld↔ p2. Hierdoor heeft in principe iedereen toegang tot alle producten en is er ook afzet mogelijk voor alle producten. Geld is het smeermiddel in de machine van productie en ruil.

In deze elementaire beschouwing wordt al gelijk het hoofdprobleem van het kapitalisme duidelijk waarin immers geld wordt verdiend met geld: geld1 → geld2. Dit betekent in bijna alle gevallen die zich maatschappelijk voordoen: diefstal. Immers als men in dit proces zijn geld vermeerdert, verwerft men zonder arbeid de toegang dat producten. Met niets doen dus.

Het werkelijke kapitalistische productieproces is meer als volgt:  geld1 → product→  geld2. Het verschil tussen geld1 en geld2 is de door de arbeiders geproduceerde meerwaarde die haar onder het mom van contracten en andere overeenkomsten ontstolen wordt. De meerwaarde is de extra arbeid die de arbeider uitvoert bovenop wat nodig is voor zijn voortbestaan en die door de kapitalist in de zak wordt gestoken.
Een van de uiteindelijke probleem waar we in het kapitalisme dus tegen aanlopen is dat het geld van middel tot doel is geworden. Dit had tot gevolg dat mensen die niet begrepen waarvoor ze op aarde zijn, nl. een positieve bijdrage leveren aan onze aarde, de kans kregen zich te verrijken en zich te ontwikkelen tot parasiet of kapitalist. Dit is uiteindelijk zeer menselijk. Met geld kan zelfs een lelijke rijkaard een mooie vrouw kopen. Geld is daarmee verworden tot het zand in de machine en laat deze uiteindelijk vastlopen zoals we nu zien.
Het politieke werk van Marx behelst voornamelijk ideeën over de weg naar het socialisme. Dit is vanzelf het systeem waarin de in dit geheel toch al centrale figuur nl. de arbeider ook de macht in handen heeft. Fantasieën over een arbeidersrevolutie in navolging van de Franse burgerlijke revolutie en de dictatuur van het proletariaat zijn hier een eigen en turbulent leven gaan leiden.

Marx in deze tijd

Het kapitalisme is nu in zijn eindfase aangeland, dat van het financierskapitalisme en de zogenaamde financiële crisis waarin de psychopaten het voor het zeggen hebben. Psychopaten die het ontbreekt aan elementaire eigenschappen zoals compassie en gezond verstand en die in hun verkniptheid een zucht naar geld hebben ontwikkeld die zijn weerga in de geschiedenis niet kent. In deze fase wordt dus geld verdienen met geld tot het hoogste niveau opgevoerd. De gevolgen zijn vanzelf desastreus: wereldwijde armoede, werkeloosheid, oorlogen en de vernieling van de natuur.

Het gaat in de werkelijke economie om arbeid, producten etc, of om hoe bedien ik de mensheid en hoe beheer ik de aarde. Beleggen, nephypotheken etc. oftewel geld verdienen met geld, ondermijnt uiteindelijk het productiesysteem en deze loopt dus noodzakelijk vast zoals we nu zien en zoals Marx in zijn werk al in voldoende detail beschrijft en voorspelt.

De oplossing van de huidige crisis

Deze oplossing is in de kern net zo simpel als deze uiteenzetting: het geld moet weer terug gebracht tot zijn oorspronkelijke functie en weer de olie worden in de productie machine.
Geld verdienen met geld wordt verboden. De banken dienen  te worden genationaliseerd en terug naar hun basisfunctie van geldbeheerder en kredietverschaffer.
Verder dient men natuurlijk alle verdere uitwassen van het kapitalisme aan te pakken en de weg van het socialisme in te slaan. Een aantal elementen hierin kunnen de volgende zijn:
1. Alle bedrijven worden verplicht een handvest te maken waarin duidelijk wordt uiteengezet wat het maatschappelijke nut is van het betreffende bedrijf. Dit handvest dient te worden nageleefd op straffe van opheffing. Een en ander wordt gecontroleerd door de overheid.
2. Boven een bepaald aantal werknemers (bijv. 500) is het waarschijnlijk verstandig een bedrijf te nationaliseren. Het kapitalisme heeft niet echt kunnen waarmaken de aarde op een waardige manier te kunnen beheren. Uitzonderingen daargelaten.
In het communistisch manifest komt Marx nog met een 10-tal punten zoals gratis onderwijs en centralisatie van het vervoer die nodig zijn voor het uiteindelijke socialisme. Geen punten waarvan we wakker zullen liggen.

Opmerkingen tot slot

1. De stap naar het socialisme is slechts een kleine en moet toch een keer worden gemaakt. Dus laten we daar nu aan beginnen. Met name met de democratisering van het bedrijfsleven.
2. Een econoom, die het snapt, maakt in een namiddag een plan met voldoende detail om aan de slag te gaan. Daar is dat vak van econoom toch voor.
3. Heeft dit plan consequenties wbt mensenlevens. Ja, er zullen enige heren van middelbare leeftijd en ouder omkomen door een hartaanval of zelfmoord. Het feit dat zij niet hun talenten gebruiken in ieders voordeel heeft zo zijn consequenties.
4. Wat ontbreekt er vooral aan dit verhaal? Zoals eerder aangegeven is de rede bepalend in het werk van Marx. Dit is het geval in het merendeel van onze Westerse maatschappij en een belangrijke medeoorzaak van de situatie waarin onze maatschappij is terecht gekomen. Hier kunnen o.a. het boeddhisme en het taoïsme van pas komen om een uitweg te vinden. In deze filosofieën is er ruimte voor de connectie met het bovenaardse op een aangename manier en zijn er voldoende aanwijzingen om om te gaan met wat de mens nog meer tot mens maakt dan de rede. Alle wijsheid komt uit het Oosten.

 


(1) http://www.marxists.org/nederlands/marx-engels/1885/kapitaal-2/index.htm

(2) http://www.marxists.org/nederlands/marx-engels/index.htm